Niewieścin

Niewieścin – wieś w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie świeckim, w gminie Pruszcz.

Pierwsze wzmianki pochodzą z początku XIV w. jako wieś rycerska. W 1583 r. wieś szlachecką posiadali Wawrzyniec Mruczyński i Albert Niewieściński. W 1686 r. był osobny dom i ogród dla nauczyciela. Właścicielami majątku w 1806 r. była rodzina Gardes, potem w 1825 r. Józef Moszczeński, który jako pułkownik zorganizował powstanie przeciwko rządom pruskim w lasach tucholskich, tam też został schwytany i stracony. Majątek przeszedł do Skarbu Rządu Pruskiego i w 1830 r. został sprzedany rodzinie Rasmusów pochodzących z Niemiec. W okresie 1895-1920 r. wieś nosiła nazwę Rasmushausen. W 1937 r. majątek na skutek wierzytelności przejął rząd polski i sprzedał sędziemu Hermanowi z Torunia. Dwór właścicieli zbudowany w końcu XIX w. został rozebrany w 1945 r. Pozostał park z okazami licznego starodrzewu. Na rok 2010 w parku znajduje się 26 pomników przyrody.

W Niewieścienie znajduje się wspomniana już w 1309 r. parafia św. Jakuba. Pod koniec XVI w. stał już kościół drewniany, a proboszczem był Stanisław Rogowski, który skarży się, że Kseni z Chełmna zabrała mu łąkę w Grabowie. Wszyscy parafianie byli katolikami oprócz Wałdowskiego – kalwina. Była szkoła. Z wizytacji Gniewosza w 1649 r. wiemy, że liczba wsi parafialnych uszczupliła się o Cieleszyn i Grabowski Młyn, które przyłączono do Topolna. Podczas wizytacji Madalińskiego w 1686 r. czytamy, że kościół tutejszy został poświęcony 10 sierpnia 1686 r. przez biskupa Rozdrażewskiego. Parafia liczyła ok. 500 dusz, a proboszcz nie posiadał roli, więc stołował się na dworze u Niewieścińskich. W 1765 r. proboszczem był ks. Walenty Kostrzyński. Przez jakiś czas odbywały się dwa jarmarki rocznie.

Obecny kościół został zbudowany w latach 1865-66 wg projektu Luchterhanda w miejscu poprzedniego drewnianego. Neogotycki kościół góruje na wzniesieniu nad jeziorem. Posiada schodkowe szczyty, które ożywiają ostrołukowe blendy. Ostrym łukiem zamknięte są także okna. Wewnątrz znajduje się barokowy ołtarz główny datowany na 1700 rok, przeniesiony z wcześniejszego kościoła. Boczne barokowe ołtarze z końca XVII w. zostały przekształcone w XIX w. po przeniesieniu ich z kościoła w Grucznie.

W 1880 r. urząd stanu cywilnego obejmował 1065 dusz. We wsi znajdowały się: gorzelnia parowa, wiatrak, cegielnia, młyn parowy, hodowla koni i trzody chlewnej. Do dóbr należy także folwark Józefowo. Na rok 1868 Niewieścin zamieszkiwało 168 katolików i 154 ewangelików, a w roku 2008 - 476 osób.

Źródło

• słownik geograficzny Królestwa Polskiego t. VII, s. 134-135
• Szankowska M., 2006. Dzieje gminy Pruszcz
• przewodnik turystyczny Zakole Dolnej Wisły
• strategia rozwoju gminy Pruszcz