Kowalewo Pomorskie

Kowalewo Pomorskie (niemiecki Schönsee, Kreis Briesen). Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kowalewo Pomorskie. Według danych z 31 grudnia 2004r., miasto miało 4130 mieszkańców.

Historia

Miasto zawdzięcza swą świetność Krzyżakom. Jest to przecież ziemia chełmińska kolonizowana od lat 30. XIII wieku przez rycerzy Najświętszej Marii Panny.

Krzyżacy wznieśli kamienno-ceglany zamek i obwiedzione murami miasto, którym nadali nazwę - Schonscho, potem Schönsee (to także nazwa współczesnego miasta w Bawarii). Schönsee oznacza Piękne Jezioro, bo też w średniowieczu miasto oblewały dwa akweny, które w naszych czasach niemal całkowicie zarosły. Wąskim przesmykiem pomiędzy wodami, gdzie rozlokowało się miasto, wiódł ważny trakt handlowy z Torunia do Brodnicy (dziś droga krajowa nr 15).

Zamek wzniesiono w latach 1277-1303 na wzgórzu, które znajduje się na zachód od zachowanego kościoła gotyckiego. Szczyt wzgórza wyznacza obecnie wieża ciśnień. Niestety z dawnej warowni pozostała tylko część kamiennych murów opasających wzgórze zamkowe i filar baszty ubikacyjnej (Gdaniska) przy ul. Strażackiej.

Warownia posiadała ośmiokątną wieżę główną (stołp) i cztery narożne, otoczona była murami i fosą zasilaną ze wspomnianych jezior. Solidnie przygotowanego do obrony miasta i zamku kowalewskiego nie zdołały zdobyć w roku 1330 wojska Władysława Łokietka.

W bitwie pod Grunwaldem (1410) zginął komtur kowalewski Nicolaus von Vitz. Dlatego rycerze Władysława Jagiełły nie mieli problemów z zajęciem twierdzy. Kowalewo przypadło podkanclerzemu koronnemu, biskupowi Mikołajowi Trąbie.

Krzyżacy odzyskali swą własność już kilka miesięcy później. W roku 1422 siły Jagiełły i Witolda nie zdołały zdobyć fortecy. Wcześniej Krzyżacy celowo spalili miasto. W roku 1466 na mocy II pokoju toruńskiego Kowalewo znalazło się w granicach Polski. Odtąd na zamku rezydowali starostowie grodowi.

Budowla popadła w ruinę podczas wojen szwedzkich i nigdy nie została odbudowana. Rozebrano ją ostatecznie w drugiej połowie XIX wieku (podczas zaboru pruskiego).
W roku 1911 na miejscu wieży głównej wzniesiono wieżę ciśnień.
- Najciekawszym zabytkiem Kowalewa jest okazały kościół gotycki, ale i mury przedzamcza, i narożna baszta miejska są godne uwagi - mówi Jerzy Bitner, przewodnik turystyczny województwa kujawsko-pomorskiego. Szkoda tylko, że tak mało zachowało się z zamku. W dobrym stanie są za to mury obronne przedzamcza.

Kościół św. Mikołaja powstał w latach 1286-1300. Na wewnętrznej ścianie widać XVI-wieczną polichromię. Wyposażenie reprezentuje renesans, barok i rokoko.

Zabytki

• pozostałości zamku krzyżackiego z lat 1280-90, rozbudowanego w XIV w.; ruiny zamku zostały rozebrane w XIX w., a na miejscu dawnej wieży strażniczej zbudowano wieżę wodną; zachował się fragment gdaniska i fundamenty czworobocznego budynku
• gotycki kościół św. Mikołaja z XIV w., przebudowany w XVII-XVIII w.
• fragmenty murów miejskich z XIV w. z okrągłą basztą murowaną z kamienia i cegły
• zajazd z 1912 przy pl. Wolności 1, obecnie Urząd Miejski
• w pobliżu Kowalewa, nad jeziorem Oszczywilk, pozostałość osady (tzw. Górka Szwedzka)

Według rejestru zabytków KOBiDZ na listę zabytków wpisane są obiekty:

• kościół par. p.w. św. Mikołaja, XIV/XV, nr rej.: A/365 z 19.03.1930
• ruiny zamku, 1280-1300, nr rej.: A/150/66 z 18.10.1934
• mury miejskie, XIV, nr rej.: A/145/63 z 18.10.1934
• zajazd, ob. UM, pl. Wolnosci 1, 1912, nr rej.: A/678 z 3.06.1996

Źródło

Pomorska.pl